TR
Eurasian Academy Of Sciences Social Sciences Journal Yıl:2016  Sayı: 10  Alan: Doğu Dilleri ve Edebiyatları

Ahmet Faruk Çelik
İRAN EDEBİYATINDA HİÇ ÜSLUP SAYILMAMIŞ BİR ARA DEVRE: “ESKİ EDEBİYATA DÖNÜŞ HAREKETİ VEYA BÂZGEŞT-İ EDEBÎ EKOLܔ (I)
 
Bazgeşt devresi, İran edebiyatı’nın içine düştüğü üslup bunalımı sonucu yaşadığı bir kurtuluş çabası ve kendini arama sürecidir. İhtişamlı Horasan üslubu devresi, Moğol devrinin getirdiği acılar ve zorlamalar neticesi bir tekke ve dergah edebiyatı kimliğine evrildikten sonra, Hindistan’da Fars dili ve edebiyatını canlandıran şairler Hind üslubunu kurup geliştirdiler. Hindistan’daki Babür Devleti sultanlarının hülyalarla dolu efsanevi dünyaları, İran’da Safevî hükümdarlarının din taassubu ile oluşturdukları, gerçek dünyanın dışında, hayallerle karışık saray alemi, bu şairlerin şiir söyleme tarz ve biçiminin belirleyicisi oldu. Nihayet Horasan üslubundan çok farklı, derin hayallerin, anlaşılması güç çok ince mana ve mazmunların birçok Arapça kelime ile birlikte kullanılması ve bunda da ifrata gidilmesi, edebiyatı sadece bir sanat aracı haline dönüştürdü. Onu sade halktan kopardı. İşte böylesi bir ortamın yarattığı psikoloji içinde bir kısım İran’lı şair ve yazar, edebiyatı tekrar eski asli hüviyetine döndürmek için çareler aradı. Ancak değişim ve yenilenme hususunda hem yeterli tecrübeleri bulunmadığından, hem yenileşmeye karşı çıkan otorite sahibi ediplerin karşı çıkması ile yeniden Rudeki, Ferruhi, Firdevsi ve Minuçihri gibi ilk devir ustalarını taklit ederek sade Horasan üslubuna dönmeye karar verdiler. Avrupa’daki yeniliklerden ve yenileşmeden habersiz İran edebiyatı, iki yüz yıla yakın bir süre adına Bazgeşt Hareketi veya Bazgeşt Ekolü denen bu taklit üslupla eser vermeye devam etti. Ta 19. yüzyılla birlikte meşrutiyetin ilanına kadar.

Anahtar Kelimeler: Bazgeşt, Bazgeşt Ekolü, İran Edebiyatı


AN INTERRAGNUM PERIOD IN IRANIAN LITERATURE THAT NEVER BEEN ACCEPTED A REAL LITERARY STYLE: “THE LITERAL TURNABOUT MOTION OR BAZGESHT SCHOOL” (I)
 
Bazgest is a period when Persian Literature strived for salvation and self-quests after a time that brought a style depression with it. After the magnificent period of Khorosan style evolved into a dervish lodge literature as a result of sorrows and constrains that Mongols had brought, poets that gave life to Persian Language and Literature again in Indian sphere developed a style called Hindi. In India, life of Mughal Emperors full of phantasms; and in Persia, palace life mixed with phantasms and aside from the real world determined in accordance with religious bigotry by Safavid rulers were the definitive drives for the style and form of these poets. At the end, very different from Khorosan style, deep phantasms, use of abstrusely delicate meaning and poetic themes with Arabic words, besides going far ahead with this turned literature into a medium of art. It only separated literature from people. Under the effect of such a mood, some Persian poets and writers sought for ways to restore the literature its original state. Nevertheless, as a result of both lack of experience concerning transformation and renaissance, and oppositions made by eminent literary men they decided to take the simple and plain Khorosan style by imitating early masters such as Rudaki, Farruhi, Firdavsi and Manochihri. Unaware of innovations and changes in Europe, Persian literature had continued to produce its literal works with this fake style called Bazgesht Movement or Bazgesht Ecole of Persian Literature for two hundred years approximately by the time constitutional period in 19th century.

Keywords: Bazgesht, Bazgesht Ecole, Iranian Literature


Detay

İÇERİK