TR
Eurasian Academy Of Sciences Social Sciences Journal Yıl:2015  Sayı: 6  Alan: Uluslararası İlişkiler

Süleyman Erkan
Dramatik Bir Darbe Hikâyesi: 1953’de İran’da Musaddık Hükümeti’nin Devrilmesi
 
II.Dünya Savaşı’ndan sonra Batı ile Sovyetler Birliği arasında başlayan Soğuk Savaş’ın ilk çatışma alanlarından biri İran olmuştur. Sovyetlerin savaşın ortaya çıkardığı boşluktan yararlanarak İran’a yerleşme çabaları ABD’nin kararlı desteği ile etkisiz kalmış ve iki ülke ilişkilerinde önemli bir yakınlaşma başlamıştır. Ancak, İngiltere / İngiliz-İran Petrol Şirketi ile İran arasında çıkan petrol anlaşmazlığı Batı karşıtı bir harekete dönüşmüş ve Milli Cephe kurularak Dr. Muhammed Musaddık öncülüğünde iktidara gelmiştir. Musaddık’ın İran petrollerini millileştirme kararı alması ve bunun parlamento tarafından da onaylanması İngiltere ile İran’ı bir savaşın eşiğine getirmiştir. İran’a bir askeri müdahalenin Sovyetleri de işin içine sokacağından çekinen ABD İngiltere ile birlikte Musaddık Hükümeti’ni organize bir darbeyle devirmeyi ve kendileriyle işbirliği yapacak yeni bir hükümeti işbaşına getirmeyi daha uygun görmüştür. CIA tarafından organize edilen darbe sonucunda Musaddık devrilerek Genel Kurmay Başkanı Zahedi başbakan yapılmış ve İran petrollerinin işletim hakkı aralarında ABD Şirketlerinin de olduğu bir şirketler konsorsiyumuna verilmiştir. Halk tarafından seçilen Musaddık’ın devrilmesi Batı’ya ve ABD’ ne olan güveni sarsmış ve 1979 İslâm Devrimi’nin ortaya çıkmasının yolunu açmıştır.

Anahtar Kelimeler: Darbe, Musaddık, İran, İngiliz-İran Petrol Şirketi, Şah, CIA


The Story of a Dramatic Coup: Overthrowing of the Mossadegh Government in Iran in 1953
 
Iran was one of the first conflict areas between United States and Soviet Union after World War II. Soviet efforts to settle in Iran was prevented by the determined support of the US and this started close relations with Iran. However problems with UK and Anglo-Iranian Oil Company ( AIOC ) turned into opposition against the West which resulted in the foundation of the National Front under the leadership of Dr. Mohammed Mossadegh. Mossadgh’s decision to nationalize Iranian Oil Industry brought Iran and UK to the brink of war. Fearing that a direct military operation would give excuse to the Soviet to intervene, US planned a military coup with UK, in order to topple Mossadegh administration and replace it with a more cooperative goverment. With a coup organized by CIA, Mossadegh was overthrown from power and Army Chief of Staff Zahedi was made Prime Minister. Finally, the use and operation of Iranian Oil was given to a consortium which included American Oil Companies. The coup against Mossadegh, who was popularly elected, brought distrust against the West and US and led to the 1979 Islamic Revolution.

Keywords: Coup D’etat, Mossadegh, Iran, Anglo-Iranian Oil Company, Shah, CIA


Detay

İÇERİK