TR
Eurasian Academy Of Sciences Social Sciences Journal Yıl:2019  Sayı: 23  Alan: Türk Dili ve Edebiyatı

Tuğba ÖZKAN
AHMET MİDHAT EFENDİ’NİN TANZİMAT DÖNEMİ BASININA KATKISI: DAĞARCIK MECMUASI
 
Ahmet Midhat Efendi’nin 1872-1873 yıllarında çıkardığı Dağarcık mecmuasıyla ilgili bu çalışmada, mecmuanın Osmanlı basını ve düşünce tarihindeki konumu ele alınacaktır. Kısa ömürlü olmasına rağmen Dağarcık mecmuası, Türk basınında önemli etkiler yaratır. Tanzimat döneminin eklektik ve ansiklopedist düşünce yapısını yansıtan mecmuada, çeşitli konularda telif ve tercüme yazılara yer verilir. Bu yazılarda ele alınan meseleler vülgarize edilerek halkın seviyesine uygun bir şekilde sade bir dille okura aktarılır. Dağarcık mecmuasındaki yazıların büyük bir kısmı Ahmet Midhat Efendi’ye aittir. Ayrıca Recaizade Mahmud Ekrem’in telif ve tercüme yazıları, çeşitli okur mektupları ve okurlar tarafından yazılan yazılar mecmuada yer alır. Ahmet Midhat Efendi’nin yazı hayatının erken dönem örnekleri olan bu yazılarda ele alınan görüşler ve konular yazarın sonraki eserlerinin kaynağı niteliğindedir. Gerek kurmaca gerek fikrî eserlerinde aynı meseleler ve temalar geliştirilerek veya değiştirilerek ele alınır. Ahmet Midhat Efendi Dağarcık’ta evrim teorisi gibi o dönemde yadırganabilecek konulara temas ettiği için özellikle dinî zümreden bazı kişiler tarafından ağır tenkitlere ve suçlamalara hedef olmuştur. Gelen tepkiler üzerine görüşlerini dinî kaideler ile temellendirerek kendini savunan yazıları yine aynı mecmuada yayımlamıştır. Dağarcık’ın yayını, Maarif Meclisi’nin izni alınmadan çıkarıldığı gerekçesiyle onuncu sayısından sonra durdurulur.

Anahtar Kelimeler: Ahmet Midhat Efendi, basın tarihi, mecmua, Osmanlı modernleşmesi, halk eğitimi, bilim tarihi, popüler bilim


AHMET MİDHAT EFENDİ’S CONTRIBUTION TO THE PRESS IN THE PERIOD OF TANZİMAT: PERIODICAL DAĞARCIK
 
This study about the periodical Dağarcık published by Ahmet Midhat Efendi between 1872-1873 discusses the status of the periodical in the Ottoman press and history of thought. Although short-lived, Dağarcık affects the Ottoman press significantly. Reflecting the eclectic and encyclopedist mindset of the Tanzimat period, the periodical involves original and translated works on various subjects. The issues addressed are vulgarised and conveyed to the reader in a simple and plain language understandable by the common people. Most of the works in Dağarcık belong to Ahmet Midhat Efendi. The periodical also includes the translations by Recaizade Mahmud Ekrem and his original works, various letters and works by readers. The ideas and issues discussed in these works, which are the examples of Ahmet Midhat Efendi's early writing life, are considered to be the source of the later works of the author. Both his fictional and intellectual works deal with the same issues and themes by developing or diversifying them. Ahmet Midhat Efendi has been the target of heavy criticism and accusations by some people from the religious community in particular as he touched upon topics that was regarded strange at that time, such as the theory of evolution. He published his works defending his views by grounding them upon religious principles against the reactions in the same periodical. Publication of Dağarcık is stopped after its tenth issue on the grounds that it has been published without the permission of the Council of Education.

Keywords: Ahmet Midhat Efendi, history of press, modernization of the Ottoman Empire, public education, history of science, popular science.


Detay

İÇERİK