TR
Eurasian Academy Of Sciences Social Sciences Journal Yıl:2018  Sayı: 19  Alan: Türk Dili ve Edebiyatı

İlyas KAYAOKAY
DÎVÂN EDEBİYATINDA BİR FIKRA TİPİ: PİNTİ HAMİT
 
Halk biliminin yazılı kaynaklarından birini teşkil eden Dîvân edebiyatı, edebî ürünlerinde pek çok folklorik unsuru ihtiva etmekte olup kültürümüzün kuşaktan kuşağa aktarılmasında önemli bir rol üstlenmiştir. Bugün halk bilimi alanına ait bazı konulardaki sahip olduğumuz bilgileri bu edebiyata borçluyuz. Bu çalışmada da günümüzde yeterince hakkında bilgi bulunamayan bir fıkra tipinin Osmanlı edebî metinlerinden hareketle izahı yapılacaktır. Sözlü kültür ürünlerinden olan fıkralar, genellikle bir fıkra tipine bağlı olarak anlatılır. Nasreddin Hoca gibi dünyaca meşhur fıkra tiplerinin yanında, sadece belirli bölgelerde bilinen fıkra tipleri de vardır. Çalışmada ele aldığımız Pinti Hamit, cimriliğiyle tanınmış İstanbullu fıkra tiplerinden biridir. Hakkında müstakil olarak yapılan tek çalışma Fuat Köprülü’ye (y.t. 1928) ait olup fıkraları günümüzde anlatılmadığı için unutulmaya yüz tutmuştur. Kaynaklarda hakkında fazla bir bilgi olmayan Pinti Hamit’le ilgili birkaç satırlık malumata Gelibolulu Mustafa Ali’nin Teşrifat-nâme adlı eserinde rastlanmaktadır. Buna göre Pinti Hamit; Fatih devrinde yaşayan, Fatih’in kendisinden para aldığı zengin fakat cimri bir tüccardır. Bugün bilinen iki fıkrası, Süleyman Fâik ve Fâik Reşâd’ın eserlerinde kayıtlıdır. Dîvân edebiyatında Pinti Hamit, hasisliğin sembolü olarak edebî metinlerde karşımıza çıkmaktadır. Şairler, kendi talihsizliklerini ifade ederken; methiyelerde ve en çok da hicviyelerde olmak üzere üç sebeple kendisini, mukayese ve benzetme unsuru olarak anmışlardır. Özellikle 16. asırda pek çok şairin Pinti Hamit’e manzumelerinde yer verdiği görülmektedir. Yine bu asırda kaleme alınan Lâmi’î Çelebi’nin Letâif’i, Pinti Hamit ile ilgili bilinen ilk fıkrayı ihtiva etmektedir. Dîvânlarda ve mesnevilerde Pinti Hamit’le alakalı bir fıkraya rastlanmasa da pek çok şairin onu anması, Osmanlı toplumunda fıkralarının çokça anlatıldığının bir nişanesi olarak kabul edilmektedir.

Anahtar Kelimeler: Nasreddin Hoca, Pinti Hamit, Hâtem Dîvân Edebiyatı, Fıkra, Kaside


A ANECDOTE TYPE STİNGY HAMİT IN THE OTTOMAN LİTERATURE
 
Dîvan literature, which constitutes one of the written sources of folk literature, contains many folkloric elements in literary products and has played an important role in transferring our culture from the beginning to the end. Today we owe this literary knowledge to some of the topics of the public domain. In this study, an anecdote which can not be found enough information about today will be explained with the movement of Ottoman literary texts. Triggers from oral cultural products are usually described in terms of an ancestor type. In addition to world-famous jurist types such as Nasreddin Hodja, there are only certain types of jokes in certain regions. Stingy Hamit, which we have studied in the study, is one of the juridical types known in Istanbul. The only work that was done as an independent was about Fuat Köprülü (1928) and he was forgotten because he was not told today. A few lines of information about Stingy Hamit, which is not much information about the sources, is found in the work of Gelibolulu Mustafa Ali in the book named Teşrifat-nâme. According to Stingy Hamit; living in the age of Fatih, Fatih is a rich but stingy merchant who has received money from himself. Two known today are recorded in the works of Süleyman Fâik and Fâik Reşâd. In the Divan poem, Stingy Hamit emerges as an antagonist in literary texts as a symbol of his poetry. The poets, when talking about themselves, appreciating others, and most criticizing others, refer to Stingy Hamit as an element of comparison and analogy for a total of three reasons. Especially in the 16th century, it is seen that many poets placed Stingy Hamit in his poems. The Letâif of the Lâmi'î Çelebi taken in this century also contains the first known fact about Stingy Hamit. Although there is no related joke about Stingy Hamit in divan and mathnawi, many poets are regarded as a mark of his remembrance in Ottoman society.

Keywords: Nasreddin Hodja, Stingy Hamit, Hatem, Divan Literature, Anecdote, Eagle


Detay

İÇERİK