TR
Eurasian Academy Of Sciences Social Sciences Journal Yıl:2017  Sayı: 16  Alan: Uluslararası İlişkiler

Vecihi Sefa Fuat HEKİMOĞLU
MUSTAFA ÇOKAY’IN KAFKASYA’DAKİ FAALİYETLERİ
 
Bütün yaşamını, sadece mensubu bulunduğu Kazak Türkleri değil, Özbek, Türkmen, Kırgız, Azerbaycan Türkleri ve aynı zamanda Rus sömürü siyasetinde benzer zulümleri yaşamış olan Ukrayna ve Gürcü halklarının özgür bir şekilde yaşama mücadelesine adamış olan Mustafa Çokay, 25 Aralık 1890 tarihinde Kazakistan’ın Kızılorda vilayetinde dünyaya gelmiştir. Petersburg’daki yükseköğrenimini tamamladıktan sonra Türkistan halklarının bağımsız mücadelesinde ön saflarda yer alan Çokay, 26 Kasım 1917 tarihinde ilan edilen Türkistan Muhtariyetinde ve Alihan Bökeyhanov, Ahmet Baytursınov gibi Kazak önderlerin kurduğu Alaş Orda Hükumetinde önemli görevler almıştı. Türkistan’daki millî hükümetler Bolşevik kuvvetleri tarafından dağıtılınca Mustafa Çokay, Türkistan Türklerinin özgürlük mücadelesini, Sovyet egemenliği altına giren halklarla ittifaklar kurma yoluyla devam ettirmeye çalışmıştır. Mustafa Çokay’ın siyasi mücadele yaşamında Kafkasya’da geçirdiği dönem büyük önem arz etmektedir. Türkistan Türklerinin kendi güçleriyle bağımsızlık mücadelesinde başarıya ulaşamayacağını kavradıktan sonra milli mücadeleye müttefikler arama yoluna girişmişti. Bu bağlamda benzer kaderi yaşayan Azerbaycan Türkleri ve Gürcülerle ortak çalışma imkânlarını arayan Mustafa Çokay, 1919 yılında “Erkin Odak” adlı bir örgüt kurarak Türkistan-Kafkasya ittifakına Ukrayna’yı da dâhil etmeye gayret etmişti. Ancak Sovyet ordularının Kafkasya’yı işgalinden sonra Gürcistan’dan ayrılmak zorunda kalan Mustafa Çokay, İstanbul üzerinden Avrupa’ya gitmiş ve yaşamın sonuna kadar mücadelesini Paris’ten yürütmüştür. Bu çalışmada Mustafa Çokay’ın Kafkasya’da bulunduğu Ocak 1919-Şubat 1921 tarihleri arasındaki faaliyetleri Türkiye, Kazakistan ve Gürcistan’da yayınlanan eserler ve dönemin gazetelerinde çıkan makaleler esas alınarak incelenmeye çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler: Mustafa Çokay, Türkistan, Sovyetler Birliği, Kafkasya, Azerbaycan, Gürcistan.


MUSTAFA CHOKAY'S ACTIVITIES IN THE CAUCASİA
 
Mustafa Chokay was born in Kyzylorda, Kazakhstan, on December 25th, 1890. He struggled his whole life for the freedom of not only his fellow Kazak Turks but also Uzbek, Turkmen, Kyrgyz, Azerbaijan Turks. Additionally, he fought for other people like Ukrainians and Georgians that suffered similar atrocities under Russian rule. After his education at the university of Petersburg, Chokay was on the frontline of the freedom movement of Turkestan people and had important duties in the Presidency of Turkestan, declared on November 26, 1917 and in Alash Orda autonomy which had been established by Kazakh leaders such as Alikhan Bokeykhanov and Ahmet Baytursynov. When the national governments of Turkestan were dispersed by the Bolshevik forces, Mustafa Chokay tried to continue liberating Turkestan Turks by forming alliances with the peoples under Soviet sovereignty. Within his life of political struggle, the period he had in Caucasia is of great importance. After he realized that the Turkestan Turks could not succeed in the struggle for independence by their own forces, they started to seek for allies to the national movement. For this purpose; he sought the possibilities of working with Azerbaijani Turks and Georgians living in a similar fate and he tried to integrate Ukraine into the Turkestan-Caucasus alliance by establishing an organization called "Erkin Odak" in 1919. But Mustafa Chokay, who had to leave Georgia after the Soviet armies invaded the Caucasus, went to Europe through Istanbul and pursued his struggle from Paris until the end of his life. In this study, the activities of Mustafa Chokay in the Caucasus between January 1919 and February 1921 is tried to be examined on the basis of the works published in Turkey, Kazakhstan , Georgia and newspaper articles of the time.

Keywords: Mustafa Chokay, Turkestan, Soviet Union, Caucasia, Azerbaijan, Georgia.


Detay

İÇERİK